Sözbilir, AA muhabirine, 1996 yılında ilgili bakanlık tarafından yapılan bilimsel çalışmada 15’e yakın zelzele üretmemiş fayın tespit edildiğini, bugüne kadar bunların 6’sının kırıldığını söyledi.
Kahramanmaraş merkezli 2023’teki sarsıntıların akabinde ülke genelindeki fayların durumunu belirlemek için çalışma başlattıklarını tabir eden Sözbilir, “Türkiye’de 2011 yılından bu yana tanımlanan 485 fay var. Bunların içinde ‘sismik boşluk’ dediğimiz bir fay tipi var. Bunlar, zelzele üretme vakti gelmiş fay sınıfında bedellendiriliyor.” dedi.
Sözbilir, fayların üzerinde son 125 yılda gelişen sarsıntılara öncelik verdiklerini anlatarak, şöyle konuştu:
“Depremler yoksa bu, fayların zelzele üretmeden gerilim biriktirdiği manasına geliyor. Bu birinci çıkış noktamız. İkinci çıkış noktamız da bilhassa son 20 yılda Türkiye’de fayları kesip inceleme formülünü uygulamaya başladık. ‘Paleosismoloji’ denilen bu yol de uygulanınca fayların geçmiş devirde ürettikleri sarsıntıları ortaya çıkarmış olduk ve ona nazaran fayın sarsıntı tekrarlama aralığını bulduk. Bir de fayın en son zelzelenin akabinde geçen müddeti var. Bu müddetle zelzele tekrarlama aralığı birbirine ne kadar yakınsa ya da üst üste çakışıyorsa fayın sarsıntı üretmesi çok yakında olacak manasına geliyor. Bütün bu kıstaslara nazaran değerlendirdiğimizde, Türkiye ölçeğinde 30 sismik boşluk sınıfında, yani her an sarsıntı üretebilecek fayların olduğunu ortaya çıkarmış olduk.”
İstanbul’un güneyindeki Kumburgaz, Adalar ve Avcılar segmentinin oluşturduğu fay çizgisinde yıkıcı zelzele beklendiğine dikkati çeken Sözbilir, şunları kaydetti:
“Akdeniz ve Ege Denizi’nde de aslında denizin içinde muhakkak faylar var. Lakin onların dışında karada 30’a yakın fay var. Batı Anadolu’da İzmir’de Tuzla, Gökçeyazı segmentli Balıkesir, Eskişehir faylarını sayabiliriz. Orta Anadolu’da Tuz Gölü, Kayseri-Erciyes ve Erkilet fayları bu sınıfın içine giriyor. Kuzey Anadolu Fayı üzerinde birden fazla kırılmış durumda lakin bir kısmı da Erzincan, Bingöl tarafındaki Yedisu Fayı üzere modüller, sismik boşluk sınıfında bedellendiriliyor. Doğuya gerçek gittiğimizde Malatya, Ovacık üzere faylar sismik boşluk sınıfında bedellendiriliyor. 3 bin, 4 bin yıldır zelzele üretmemiş faylar. Daima gerilim biriktiriyor. Güneydoğu Anadolu bindirme jenerasyonu var. Bu da çok büyük ölçekli bir fay çizgisi. Burada da Şirvan, Cizre ve Yüksekova fayları sismik boşluk sınıfında bedellendirilen faylar sınıfına giriyor.”
FAY ÜZERİNDEKİ YERLERDE YAPILMASI GEREKENLER
Sözbilir, hazırladıkları raporları, çalışma yürüttükleri fayların bulunduğu belediyelere teslim ettiklerini, onların da Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile görüşmeler yaptığını belirtti.
Bu faylar üzerindeki yapılaşmanın engellenmesi gerektiğine işaret eden Sözbilir, “Öncelikle bu fayların yapılaşma açısından mekansal planlamada kıymetlendirilmesi lazım. ‘Fay sakınım bandı’ dediğimiz bantlarla, bu fayların üzerindeki yapılaşmanın engellenmesi, kısıtlanması gerekiyor. Fayların üzerinde yapı stoku varsa bunların bu fay kırıldığında yapacağı hareketin bina manasında ne tabir ettiğini ortaya koymak gerekiyor. Hasar alma yüzdesi yüksekse binanın kentsel dönüşüm kapsamında kıymetlendirilmesi gerekiyor.” tabirlerini kullandı.
