Tunceli merkezde yaşayan 76 yaşındaki Emine Gündüz, bayramda Kutudere’deki aile mezarlığına ziyarete gitti. Bu esnada koca engerek yılanı tarafından ısırılan bayan, yanında bulunan oğlu tarafından hastaneye götürülmek üzere yola çıkarıldı. 112 takımlarına haber verilmesi üzerine hastayı yolda karşılayan takımdaki acil tıp uzmanı Dr. Zeki Doğan, kadının engerek tarafından ısırıldığı söylemesi üzerine çabucak yılan serumu yaptı. Tunceli Devlet Hastanesine kaldırılan bayanın tedavisine dahiliye servisinde devam ediliyor.
Yaşadığı bahtsız olayı anlatan Emine Gündüz, “Bayramda mezar ziyaretine gittim, mum yaktım. Su getirip mezara dökecektim. Yılanı ne hissettim ne de sesini duydum. Yalnızca bir anda güya bacağıma kurşun sıkıldı. Pantolonumu tutup çekince bacağımdan kocaman bir yılan düştü. Yere düştü. Bağırıp oğlumu çağırdım. Yılan oğluma da saldırmaya çalıştı. Başına su şişesi attı yeniden durmadı sonra taş vurdu yılana. Beni oğlum son hız Kutudere’ye kadar getirdi. Bir yandan da 112 ile konuşuyordu. Oradaki doktor hızlıca gelmesini söyledi. Ben bilemedim oğlumun son hız gelmesine mi dayanayım yoksa acıma mı dayanayım. Yolda ambulans bizi aldı. Yılanın ısırdığı yeri yıkayıp ambulansta birinci müdahaleyi yaptılar” dedi.
”DÜNYADA YILDA BİNLERCE İNSAN YILAN ISIRIĞINDAN ÖLÜYOR”
Tunceli Devlet Hastanesi Acil Servis Sorumlusu acil tıp uzmanı Dr. Zeki Doğan, yılandan kaynaklı vefatlar hakkında bilgi vererek, “Literatürde 3 bin civarında yılan olduğu belirtilmektedir. Bunların kimi kaynaklarda yüzde 15 kimi kaynaklarda yüzde 25 oranında zehirli olduğu istikametinde yayınlar mevcut. Dünya Sıhhat Örgütünün yapmış olduğu yayınlarda yıllık yaklaşık 4 buçuk milyon ile 5 milyon 400 bin ortasında değişen yılan ısırığı olayı var. Ve bu olayların 81 bin ile 138 bin ortasında mevtle sonuçlanıyor. Hasebiyle kıymetli. Yaz periyotlarında bu hadiseler görülüyor. Yaz devriyle birlikte üreme, yavruların çıkmasıyla birlikte popülasyon artıyor. Türkiye’de yılan popülasyonu genelde en çok güney bölgesi ile Güneydoğu Anadolu bölgesi. Ama iklim değişikliğiyle birlikte bana nazaran kuzeye gerçek bu popülasyon gitgide artacak” diye konuştu. Türkiye’de 59 yılın tipi bulunduğunu, bunlardan 17’sinin zehirli, zehirli olan 17 çeşitten 14’ünün ise engerek kategorisinde bulunduğunu kaydeden Dr. Doğan, “Vakamız geldiği vakit sol ayak bileğinin yaklaşık on santim kadar üst kısmında iki diş izi vardı. Hastamız hayvanı tanıyordu ve engerek yılanı olduğunu söyledi. Bu aslında tanımlama açısından değerli. Çoğunlukla bu hasta kümesi panik atak ve anksiyoz biçimi bir tabloyla acil servise başvuruyor. Hasebiyle hangi hayvanın ısırdığı yılanın tipi muğlak olarak kalmakta. Genelde evvelce yılan ısırdığı vakit turnike bağlamak, yahut yara yerini kesmek, ısırılan yeri emerek tükürmek üzere metotlar artık önerilmiyor. Bunun kimi nedenleri var. Yılan ısırığının içinde bir çok enzim, proteinleri parçalayarak hastalık tablosunu yahut zehirlenme tablosunu oluşturuyor. Hastamız geldiğinde ayak bileğinde lezyon giriş izi vardı, ağrı ön plandaydı. Şişlik geldiği birinci devirde klinik olarak yansımadı. Bilhassa bu tıp ısırıklarda yüzde 80-90 oranında bacaklarda ısırık izi oluyor. En tehlikeli küme başında ve gövdesinde olan ısırıklar. Bunların mevtle sonlanma ihtimali biraz daha yüksek oluyor” diye konuştu.
”ISIRIKLAR EVRE EVRE TANIMLANIYOR”
Isırıkların evreleri hakkında bilgi veren Uzm. Dr. Zeki Doğan, “Bazı ısırıklar evre sıfır olarak tanımlanan kuru ısırık olan geçen, ısırma olan, zehrin bedene naklinin olmadığı evredir. Bunlar genelde acil servislerde 8 saatlik bir müşahedenin akabinde taburcu edilir. Evre birde ise ağrı ve kızarıklık ile kılcal damarların çatlaması, kısmen kanama hasebiyle morluklar oluşur. Onun dışında rastgele bir bulgusu olmayan hastalar genelde 12 saatlik müşahededen sonra taburcu edilir. Evre iki ve üçte ise, kalp, böbrek, beyin işlevleri etkilenebiliyor. Mide, bağırsak sisteminde kanamalar olabiliyor. Hasebiyle hastane yatırılması gerekiyor. Hastamızın evresi bir. Olağanda sıfır ve birde yılan serumu verilmez. Ancak hastamızın tabiri engerek olduğu için biz direkt başladık. Takiplerinde rastgele bir sorun, patoloji yoktu. Ancak uzayan süreçlerde lenf ödem tablosu ortaya çıkabiliyor. Zira ısırılan yerin lokalizasyonu, kanamasına bağlı olarak bazen toksinler kan vasıtasıyla bazen de lenf kanalları vasıtasıyla yayılır. Kan yoluyla yayılan hadiselerde mevt ihtimali çok daha yüksek. Bizim olayımızda ise daha sonraki süreçte lenf ödem stili bir klinik ortaya çıkıyor. Zehirli yılan ısırıklarında bazen el ve ayak kesilmesine kadar gidebilen patolojiler ortaya çıkabiliyor. Tehlikeli evre üç ve dördü bulan olaylarda genelde ağır bakımda bazen yılan serumunun tekrar tekrar verilmesi gerekebilir. Birinci bize başvurduğunda tansiyonu, çarpıntıları olan bir hastaydı; stabildi. Ağrı ön plandaydı. Ağrı biraz süreç gerektiren bir yapı. Bacaklarda ödem artması, morarmanın artması yani donanım bozukluğu ortaya çıkması halinde hastaneye tekrar başvurması teklifiyle hasta gönderilir. Takiplerinde bir patoloji yoktu. Önemli bir sorun yok lakin bazen damar tıkanıklığına neden olan bilmekte bu çeşit hastalarda. Tıpkı vakitte kimi hasta kümelerinde şeker hastalığı yahut damar hastalıkları üzere yaşa bağlı olarak damarlarda daralma olan hastalarda bu yılan ısırıkları daha patolojik bir sonuç getiriyor. Beslenmeyi sağlayan damarlarda bozulma ön planda olduğu için o hasta kümesinde daha dikkat etmek gerekiyor. Tedaviyi aslında hastaya nazaran seçmek gerekiyor. Hasebiyle dikkatli bir bilgi alışverişi açısından bu önemli” halinde konuştu.
SAHADA ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER
Sahada alınması gereken tedbirlere ait konuşan acil tıp uzmanı Dr. Zeki Doğan, “Sahada çizme giyilmesi, eldiven takılması, sopa taşımak, biraz gürültü yürümek hayvanın kaçmasına yardımcı olacak. Kendi tabiatı içinde çok ziyanlı olduğunu düşündüğüm bir varlık değil. Sonuçta kemirgenleri tüketerek kendi hayatını sürdüren bir canlı çeşidi. Tahminen bizler onun ömür alanlarına müdahale ettiğimiz için bunlarla sık müsabakaya başlıyoruz. Onun da ömür alanına hürmet göstererek bir biçimde yaklaşım sergilemek, önleyici olarak yaklaşmak gerekiyor. Bu cins ısırıklarda her hastanın engerek deme talihi olmayabilir. Üçgen baş, göz bebeğinin horizontal manzarasının dikey seyretmesi ayırıcı teşhisler içerisinde. Yeniden dişlerin ön tarafta ve kesin olması. Zehirsizlerin dişleri küçük ve geride oluyor. Bu türlü bir olayla karşılaşan bir insanın bunu tanımlaması biraz düşük olabiliyor. Acil servislere başvuran hastalara zehirli yılan ısırdı protokolü üzerinden müdahale etmek daha mantıklı geliyor bana. Evre sıfır ve birde yılan serumu yapılmıyor lakin bekleme süreci çok uzadığı vakit klinik artabiliyor. Zehir aktive olacak, aktifliği çok daha fazla olacak. Evre sıfır ve bir kitabi bir bilgidir. Kronik hastalıkları da düşünecek olursak verilmesi gerekir diye düşünüyorum” tabirlerini kullandı.
Uzm. Dr. Doğan, bu tür hadiselerde turnike yapılmaması, kesilmemesi, emilmemesi gerektiğinin altını çizerek, “Sadece yılanın ısırmış olduğu yerin pak suyla yıkanması alanda kâfi bir yaklaşım biçimi olur. Ondan sonra 112 aracılığıyla direkt acile başvurmak gerekiyor” dedi.
