Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Marmara Denizi’nde yürütülen kapsamlı izleme çalışmalarıyla deniz suyu kalitesi ve kirlilik yükü 2014’ten bu yana tertipli takip ediliyor. TÜBİTAK MAM işbirliğiyle yürütülen çalışmalarda 150 noktadan alınan örneklerle müsilaj dahil birçok çevresel sorun bedellendiriliyor.
Olgun, TÜBİTAK MAM ile yürüttükleri “Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme Programı” kapsamında Türkiye’nin tüm denizlerinde 428 noktayı mevsimsel olarak izlediklerini, Marmara Denizi’nde yılda 3, başka denizlerde ise yılda 2 sefer gerçekleştirdiklerini, bu çalışmalarda deniz suyu yüzeyinde, su kolonunda, deniz tabanında ve biyota matrikslerinde 8 bileşenden oluşan izleme parametrelerini takip ettiklerini bildirdi.
Olgun, fizikokimyasal parametreler, su altı gürültüsü, biyoçeşitlilik ve kirlilik göstergesi olan organik ve inorganik kirleticilerden oluşan 48 kirleticinin tertipli olarak raporlandığı 2014 yılından bu yana izleme programlarının sürdüğünü kaydetti.
Analiz sonuçlarına nazaran, belirledikleri su idare ünitelerindeki ekolojik kalite durum raporlarını çıkardıklarını belirten Olgun, “Bu tahlil sonuçlarına nazaran kritik noktalar belirleniyor ve kirletici kaynaklara önlem almaya çalışıyoruz.” dedi.
Olgun, Marmara Denizi’ndeki izleme çalışmalarına ek olarak Marmara Denizi Bütünleşik Modelleme Sistemi (MARMOD) kapsamında 2 sefer daha düzenledikleri bilgisini paylaştı.
Ülke nüfusunun yüzde 30’unun Marmara Bölgesi’nde yaşamasının önemli oranda insani faaliyetlerden kaynaklı kirlilik yükü getirdiğini tabir eden Olgun, MARMOD kapsamında oluşturulan Marmara Denizi dijital ikizi üzerinden yapılan modellemelerle 2021 yılındaki müsilajla faal çaba sağlandığını anlattı.
Marmara Denizi’nde müsilaj sonrası 22 unsurluk aksiyon planının uygulamaya konulduğunu hatırlatan Olgun, atık su arıtma tesislerinin izleme sonunun 1000 metreküpe indirildiğini, İzmit Körfezi’nde 3,8 milyon metreküp taban çamuru paklığı başlatıldığını ve azot ve fosfor yükünü azaltmak için yenilikçi sistemlerin devreye alındığını aktardı.
Bu kapsamda ayrıyeten, “fitoremediasyon” ismi verilen teknikle Susurluk Havzası üzerindeki Çapraz Çayı’nda yaklaşık 1000 noktaya yüzer adalar yerleştirdiklerinden bahseden Olgun, ırmaklardan taşınan azot ve fosfor yükünün Marmara Denizi’ne ulaşmasının engellenmeye çalışıldığına değindi.
Soner Olgun, kelamlarını şöyle sürdürdü
“Ancak aksiyon planlarına baktığımız vakit ilerleme katedemediğimiz çok kıymetli bir nokta var. Müsilaj sonrası Etraf Kanunu’na eklenen unsur 16 ile bölgede bulunan bütün atık su arıtma tesislerinin ileri biyolojik arıtma tesisine dönüştürülmesi ve bölgedeki belediyelerin atık su gelirlerinin yarısını arıtma tesislerinin inşasına kullanmalarına yönelik mecburilik getirildi. Ancak geldiğimiz noktada bilgilere baktığımız vakit, müsilaj devrinde 2021 yılında yüzde 51 olan ileri biyolojik arıtma tesisi oranının şu anda yalnızca yüzde 51,7’ye taşındığını görüyoruz. Bu önemli ve Marmara Denizi’nin artık taşıyamayacağı bir yük.”
Marmara Denizi’ne ileri biyolojik arıtma olmadan deşarj yapılmaması gerektiğinin altını çizen Olgun, bölgenin yüksek nüfusu nedeniyle kentsel atık su baskısının büyük olduğunu ve bu bahiste katedilmesi gereken yol olduğunu lisana getirdi.
Olgun, Marmara Denizi’ndeki son duruma ait şu tespitleri paylaştı:
“Aslında kirletici yükünde bir stabilite görüyoruz yani düzgünleşme ya da kötüleşme halinde değil. Şu anda izleme datalarına baktığımız vakit denizin azot ve fosfor yüklü durumu devam ediyor. Aşikâr noktalarda yüzeyden 20-30 metre aşağıda oksijen düzeyinde önemli azalmalar devam ediyor. Şu anda müsilaja yüzeyde çok sık rastlamıyoruz. 18 ile 25 metre ortası, orta katman diye tanımladığımız bölgede ağır bir müsilaj oluşumu var lakin 2021 yılındaki üzere yüzeye çıkma durumu kelam konusu değil. Mevsim prestijiyle Karadeniz’in görece oksijence varlıklı yüzey suyunun Marmara Denizi’ne taşınması periyodu başladığı için müsilajın 2021’deki üzere ağır bir halde yüzeye çıkmasını beklemiyoruz fakat kesin bir şey söylemek de mümkün değil. İklim şartları, deniz suyu sıcaklıkları üzere denetim edemeyeceğimiz konular var.”
Olgun, müsilajın yüzeye çıkması durumunda her türlü ihtimale karşı hazırlıklarını yaptıklarını, müdahale edilmesi gereken yerlerde Bakanlık olarak her türlü müdahaleye hazır olduklarını vurguladı.
Denizin ekolojik olarak yine kaliteli hale getirilebilmesi için kirlilik yüklerinin önemli biçimde azaltılması gerektiği değerlendirmesinde bulunan Olgun, kelamlarını şöyle tamamladı:
“MARMOD Projesi kapsamında yaptığımız bir senaryo çalışmasına nazaran kirlilik yüklerinin tamamını yüzde 50 oranında azaltmamız durumunda Marmara Denizi’nde 4 ila 6 yıl ortasında oksijen düzeyinde umut verici artışlar bekliyoruz. Bütün kaynakları kesseniz dahi bir anda düzgünleşme beklemek mümkün değil zira denizin kendi ekosistemi var. Bir mühlet geçmesi gerekiyor.”
