Termessos, bugün “Güllük” ismini taşıyan Solymos Dağı’nın dorukları ortasında, Anadolu’nun en eski halklarından Luwilerin soyundan gelen Solymler tarafından kurulmuş bir antik kent. M.Ö. 333 yılında Termessos’u kuşatmak isteyen Büyük İskender’in, kentin sarp coğrafyası ve güçlü savunma yapısıyla karşılaşınca hücuma geçmeden geri çekildiği tarihi kaynaklarda yer alıyor.
KUŞLARIN KENTİ, AĞAÇLARIN GÖLGESİ
Orman içerisinde konumlanan ve tıpkı ismi taşıyan Güllük Dağı Ulusal Parkı sonlarında yer alan Termessos, gerek florası gerekse yaban hayatı ile adeta bir açık hava müzesi ve botanik bahçesini andırıyor, yalnızca tarihi değil, ekolojik tarafıyla de dikkat çekiyor. Antik kentte, kuş cıvıltıları eşliğinde dolaşmak mümkün. Ağaç gövdelerine yerleştirilen kuş yuvaları, tabiatla iç içe arkeoloji tecrübesinin bir kesimi. Bu yıl alanda iki yavru tilkinin de tabiata bırakıldığı bildirildi.
HER KÖŞESİ BİR KALINTI, HER ADIMDA BİR HİKÂYE
Güllük Dağı Ulusal Parkı’nın kalbinde bulunan antik kentin kalıntıları, Yenicekahve yakınındaki Hellenistik surlarla başlıyor. Tırmanışla ulaşılan kent içinde Hadrian Tapınağı, Gymnasium, agora, meclis binası, tiyatro, kanalizasyon şebekeleri ve lahitlerin yanı sıra sarnıçlar, kurucunun konutu ve çeşitli tapınaklar da yer alıyor. Alketas’a ilişkin olduğu düşünülen M.Ö. 319 tarihli anıt mezar, Termessos’un askeri kimliğine dair değerli izler taşıyor.
“TERMESSOS KENDİNİ KORUMUŞ, BİZE DÜŞEN ONU ANLATMAK”
Antalya Bilim Üniversitesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında, Termessos’ta geçtiğimiz Mayıs ayından itibaren birinci sefer sistemli arkeolojik hafriyatlar başladı. Çalışmaları yürüten Kazı Başkanı Antalya Bilim Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Koçak, bölgenin tarihî ve coğrafik ehemmiyetine şu sözlerle dikkat çekti: “Termessos, Antalya’ya en yakın antik kentlerden biri, yalnızca 30 kilometre arada. Fakat tıpkı vakitte çok düzgün korunmuş durumda. Zira burası terk edildikten sonra hiçbir yerleşim görmemiş. Zati 1960’larda Ulusal Park ilan edildikten sonra da muhafaza seviyesi en üst düzeye ulaştı. Bugüne kadar burada hiç hafriyat yapılmamıştı. Birinci kere biz başlıyoruz.”
Koçak, Termessos’un askeri-stratejik pozisyonunun tarihteki değerine de dikkat çekerek şöyle devam etti: “Burası Büyük İskender’in bile saldırmayı düşünmediği bir kent. Zira sahiden bir kartal yuvası üzere. Etrafı sarp kayalıklarla çevrili. Boşluklara savunma duvarları inşa edilmiş. Kent, yüzyıllar boyunca neredeyse hiç hücuma uğramamış. Ve buradaki halk savaşçı bir halk. Mezar yapılarında kalkanlar, zırhlar, mızraklar üzere savaş betimlemeleri görebiliyorsunuz.”
ANIT MEZAR YİNE YÜKSELİYOR
Kazıların bu yılki önceliği, etrafında geniş bloklar hâlinde dağılmış olan bir anıt mezar yapısının ayağa kaldırılması. Doç. Dr. Koçak, kazı sürecine dair şu bilgileri verdi: “Bu mezar yüksek bir podyum üzerinde kurulmuş. İçinde birkaç tane mermer lahit vardı. Tüm yapı gereçleri hâlâ yerinde, neredeyse yüzde 99’u elimizde. Biz taş tarlalarını oluşturduk, tüm blokları numaralandırarak belgeledik. Artık yapının etrafını açıyoruz. Hafriyattan sonra bu mezarı tekrar ayağa kaldıracağız. Birçok insan antik periyotta anıt mezarların nasıl göründüğünü hayal edemiyor. Biz bunu somutlaştıracağız. Hem bilimsel olarak belgelenmiş bir yapı olacak hem de ziyaretçilere gerçek bir antik mezar tecrübesi sunacağız.”
NEKROPOL YOLU, SU YAPILARI VE HADRİAN KAPISI GÜNDEMDE
Kazılar yalnızca mezar yapısı ile sonlu değil. Bu yıl içinde hafriyat grubu, nekropol yolunda ve su yapılarında da onarım ve paklık çalışmaları yapacak. Koçak, çalışmaları şu sözlerle anlattı: “Termessos, bilhassa çok büyük nekropolleriyle bilinir. Ana nekropol yolumuz yaklaşık 400-500 metre uzunluğunda. Yolun iki yanında lahitler ve anıt mezarlar var. Bugün pek birden fazla devrilmiş durumda. Podyumları onarıp, lahitleri tekrar yerlerine oturtacağız. Ayrıyeten iki adet su yapısında da çalışmalara başlayacağız. Bir öbür amacımız de Hadrian Kapısı. Roma İmparatoru Hadrian’a ithaf edilmiş bu yapı da çok değerli. Onun çabucak ardında da Anadolu’nun en görkemli tapınaklarından biri olan Artemis Tapınağı var. Milattan evvel 2. yüzyılda yapılmış. Bu yıl orada da kazılara başlamayı planlıyoruz.”
“TERMESSOS DÖRT MEVSİM GÜZEL”
Doç. Dr. Mustafa Koçak, Termessos’un yılın her devrinde ziyaretçilerine farklı bir tecrübe sunduğunu belirterek, kelamlarını şu biçimde sonlandırdı: “Antalya’da hava 35-36 dereceyken burada 6-7 derece daha serin. Hafif rüzgâr var. Yazın biraz daha az ziyaretçi geliyor lakin ilkbahar ve sonbaharda burası çok tercih ediliyor. Ağaçların gölgesinde yürüyüş yaparken her köşe başında bir kalıntıyla karşılaşıyorsunuz. Termessos, dört mevsim keşfedilmeyi bekleyen bir hazine.”
