Hilal Öztürk / Haber Merkezi – Veteranlar Sıhhat İdaresin sistemine kayıtlı ABD’deki 1 milyon 268 bin 599 yaşlı birey incelendi ve demans hastalığına neden olan; kalp-damar hastalığı, fizikî ve zihinsel aktivite düşüklüğü ve beslenme üzere bir çok etkene, bir yenisini ekledi; coğrafya. Yaşanan bölgenin demans riskini artırdığı belirlendi. Milliyet uzmanlarına sordu…
Çevresel stres
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Topçular, ABD’de farklı bölgeler ortasında besbelli demans oranı farkları saptanmasının beynin yalnızca kişisel değil, toplumsal seviyede de etkilendiğini bir sefer daha ortaya koyduğunu söyledi. Topçular, “Sağlık hizmetlerine erişim, eğitim seviyesi, ömür usulü, damar sıhhatini etkileyen beslenme ve fizikî aktivite imkanları üzere faktörlerin bir bölgedeki nörolojik hastalık riskini direkt etkileyebilir. Çevresel gerilim, hava kirliliği ve kronik hastalık yükü üzere toplumsal belirleyiciler de vakitle bilişsel rezervi azaltarak demansa taban hazırlayabilir. Demansa yönelik halk sıhhati stratejilerinin ‘herkese aynı’ yaklaşımla değil, bölgesel farklılıkları da dikkate alınmalı” dedi.
‘Düşük eğitim düzeyi de etkili’
Nöroloji Uzmanı Doktor Vugar Jafar, The Lancet Komisyonu’nun demans tedbire, müdahale ve bakım raporu, demans hadiselerinin yüzde 40’ına kadarının değiştirilebilir risk faktörlerine atfedilebileceğini öne sürdüğünü belirterek, demansı etkileyen faktörleri sıraladı:
■ Sosyoekonomik durum: Gelişmiş ülkelerde hayat müddeti daha uzun olduğundan yaşlı nüfus daha fazla ve demans sıklığı daha yüksek. Erken teşhis, eğitim düzeyi ve sıhhat hizmetlerine erişimin düzgün olması demansın idaresinde daha tesirli.
■ Eğitim düzeyi: Düşük eğitim düzeyi, bilişsel rezervin düşük olmasına neden olmaktadır. Bu durum, demans gelişme riskini artırabilir. Eğitim seviyesi düşük bölgelerde Alzheimer tipi demans daha erken yaşta ve daha sık görülebilir.
■ Genetik ve etnik faktörler: Bazı toplumlarda genetik yatkınlık daha yüksektir. Örneğin, ApoE4 geni taşıyan bireylerde Alzheimer riski daha fazla.
■ Hayat usulü: Yüksek tansiyon, diyabet, obezite birtakım bölgelerde daha yaygındır ve vasküler demans riskini artırabilir.
■ Çevresel faktörler: Hava kirliliği, ağır metal maruziyeti üzere çevresel etkiler beyin sıhhatini olumsuz etkileyebilir.
‘Çevre, sıhhati destekleyici’
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Burcu Altunrende, “Kalp-damar sıhhatini korumak, tertipli fizikî aktivite yapmak, istikrarlı ve Akdeniz tipi bir beslenme sistemi benimsemek, zihinsel aktivitelerle beyni faal tutmak, sağlıklı uyku tertibinin olması ve toplumsal bağları sürdürmek bu hastalığa karşı kollayıcı tesir gösterebilir. Hhipertansiyon, diyabetin kontrol altında tutulması, sigara ve çok alkol tüketiminden kaçınılması da demans riskini azaltmada tesirli stratejiler ortasında yer alır” dedi.
