Van YYÜ, Maden Tetkik ve Arama, AFAD ve Belediyeler Birliği işbirliğinde hazırlanan ve TÜBİTAK’tan 8,5 milyon lira dayanak almaya hak kazanan “Türkiye Canlı Faylarının Paleosismolojik Özelliklerinin Belirlenmesi: Yüksekova-Şemdinli Fay Zonu, Başkale, Erciş ve Tutak Fayı Projesi” kapsamında geçen yıl başlatılan çalışmalar sürüyor.
Prof. Dr. Selçuk, Van YYÜ Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Kısmı Uygulamalı Jeoloji Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Levent Selçuk ve Van YYÜ Güvenlik Meslek Yüksekokulu Acil Durum ve Afet İdaresi Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Sacit Memnun’dan oluşan araştırma grubunun nezaretinde, sarsıntı riski olduğu bedellendirilen Erciş’teki fay çizgisinin geçtiği bölgede hafriyat yapılıyor.
Güzergahta açılan 30 metre uzunluğunda, 3 metre genişliğinde ve 4 metre derinliğindeki çukurlarda, eski sarsıntı izlerinin belirlenmesi ve tarihlendirilmesi için datalar toplanıyor.
Yıl sonunda tamamlanması planlanan çalışmada, Van’daki Başkale ve Erciş fay zonunun yanı sıra Hakkari’deki Yüksekova ve Şemdinli, Ağrı’daki Tutak faylarının karakteristik özelliklerinin ve sarsıntı tekrarlanma aralıklarının belirlenmesi amaçlanıyor.
“AÇTIĞIMIZ 4 HENDEKTE 3 OLAY DÜZEYİ BELİRLEDİK”
Prof. Dr. Azad Sağlam Selçuk, AA muhabirine, proje kapsamında Hakkari’deki Yüksekova ve Şemdinli fay sınırı ile Türkiye-İran hududunda zelzele üretme potansiyeli olan Başkale ilçesindeki fay çizgisi üzerinde hafriyat çalışmalarını tamamladıklarını söyledi.
Erciş’te 1646’da zelzeleye neden olan fay çizgisi üzerinde çalışma yürüttüklerini belirten Selçuk, şunları kaydetti:
“Bu zelzelede yaklaşık 192 yerleşim yeri hasar görüyor, 20 can kaybı yaşanıyor, çok sayıda büyük ve küçükbaş hayvan telef oluyor. Erciş fayı, ilçenin güneydoğusundan Karahan beldesinden başlayarak Koçpınar Barajı’na kadar devam ediyor. Yaptığımız çalışmalarda Ulupamir Mahallesi’ne kadar devam ettiğini gördük. Fay sınırı üzerinde dronla uçuşlar gerçekleştirdik. 1/1000’lik ve 1/5000’lik haritalama çalışmalarımızın akabinde hafriyat çalışmaları yaptık. Açtığımız 4 hendekte 3 olay düzeyi belirledik. Erciş fayı, bölgemizde yüzey kırığı oluşturan 3 yıkıcı sarsıntı üretmiş. Çalışmamızın sonucunda bölge içinde en son 7 ve üzeri yüzey kırığı oluşturan sarsıntıların ne vakit meydana geldiğini, zelzele tekrarlanma aralıklarını yani kaç yılda bir büyük zelzelelerin meydana geldiğini belirlemiş olacağız.”
“ERCİŞ FAYININ İZİNİ TAKİP EDİYORUZ”
Çalışmaların temel maksadının bölgedeki canlı fayların zelzele üretme potansiyellerini ortaya çıkarmak olduğunu vurgulayan Selçuk, “Bunlar yalnızca bilimsel bir çalışma olarak kalmayacak. Çalışmanın sonuçları ilgili kurumlarla paylaşılacak. Bilhassa belediyelerin imar çalışmalarında kullanılacak. AFAD’ın afet risklerinin azaltılması çalışmalarında tabanlık oluşturulacak. Çalışmalar bu manada çok kıymetli.” diye konuştu.
Van’da 2011’de meydana gelen zelzelenin en fazla Erciş’i etkilediğini belirten Selçuk, “İlçenin neredeyse yüzde 70’i yıkıma uğradı. Bu yüzden çalışmamızın büyük ehemmiyete sahip olduğunu düşünüyoruz. Erciş fayının izini takip ediyoruz. O izlerin en son kestiği yerlerden örnekler alıyoruz. Bu örnekleri TÜBİTAK’ta gönderiyoruz. Karbon 14 yaşlandırmaları yapılıyor.” dedi.
Fay sınırıyla ilgili bilimsel bilgilere ulaşmayı amaçladıklarını lisana getiren Selçuk, bu bilgileri verdi:
“Van-Erciş ortasındaki kuş uçuşu aralık yaklaşık 70 kilometre. Merkez üssü Tuşba ilçesine bağlı Tabanlı Mahallesi olan 23 Ekim 2011’deki sarsıntıda kent merkezinden çok Erciş yıkıma uğradı. Tıpkı durum burada da geçerli. Erciş fayı üzerinde yüzey kırığı oluşturacak bir sarsıntı yaşanırsa Van’ın merkezi ve etraf ilçeler de etkilenecek. Çalışmamızı 6 kişilik takımla yürütüyoruz. Bize Afyon Kocatepe Üniversitesi Zelzele Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Çağlar Özkaymak ile Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Kısmı Lideri Prof. Dr. Volkan Karabacak da takviye veriyor.”
“BİLİMSEL ÇALIŞMALARA TAKVİYE VERİYORUZ”
Van YYÜ Rektörü Prof. Dr. Hamdullah Şevli ise kentte 14 yıl evvel meydana gelen ve büyük yıkıma yol açan 7,2 ve 5,6 büyüklüğündeki sarsıntılarda 644 kişinin hayatını kaybettiğini anımsattı.
Depremlerde çok büyük hasarın meydana geldiğini anlatan Şevli, şunları kaydetti:
“Türkiye’nin bir zelzele ülkesi olduğunu bilmemiz lazım. Bilhassa Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023’teki sarsıntılardan sonra bölgedeki canlı faylarla ilgili değerli bir çalışma başlatıldı. Biz de üniversite olarak bu tıp bilimsel çalışmalara dayanak veriyoruz. Zelzelenin 23 Ekim 2011’de büyük yıkıma ve can kaybına neden olduğu Erciş ilçemizde, akademisyenlerimiz şu an hafriyat çalışmalarıyla zelzele üretme potansiyeli olan fay sınırında araştırma yapıyor. Fayın geçtiği güzergahta iş makinelerinin yardımıyla çukurlar kazılarak bilgi toplanıyor. Çalışmalar hem ülkemiz hem de bölgemiz için çok kıymetli.”
Şevli, zelzele kaynaklı acıların bir daha yaşanmaması için yürütülen tüm bilimsel çalışmalara takviye vermeye devam edeceklerini söyledi.
Türkiye’nin zelzele jenerasyonunda yer aldığına işaret eden Şevli, “Yaptığımız bilimsel çalışmalarla canlı fayların sarsıntı üretme potansiyeli ortaya çıkacak. Çalışmalarımız zelzelelere daha güçlü yapıların inşasına katkı sağlayacak.” dedi.
