Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali EryurT11 Temmuz Dünya Nüfus Günü kapsamında Türkiye’nin nüfus perspektifine ait açıklamalarda bulundu.
1927’de Türkiye’de yapılan birinci nüfus sayımında ülke nüfusunun 13 milyon, dünya nüfusunun ise 2 milyar olduğunu aktaran Eryurt, bugün 85 milyonu aşan Türkiye nüfusunun o tarihten bu yana 6 kat arttığını, dünya nüfusunun ise 8 milyarı geçerek 4 kat büyüdüğünü aktardı.
TÜRKİYE’NİN NÜFUSU 54 MİLYONA KADAR DÜŞEBİLİR
Eryurt, Türkiye’nin demografik yapısını değiştiren en değerli sebeplerden birinin, doğum oranlarındaki süratli değişim ve 1960’lı yılların ortalarına kadar ortalama 6 çocuk düzeyinde olan doğurganlık suratında meydana gelen ani düşüş olduğunu belirtti.
Prof. Dr. Eryurt, “Batılı ülkelerde uzun bir sürece yayılmış olarak gerçekleşen değişim, bizde gecikmeli ve hızlandırılmış bir formda yaşandı. Örneğin, İngiltere’de doğum oranının 6’dan 1,5 düzeyine düşmesi 200 yılı aşkın vakit alıyor. Bizde bu değişim 60 yıldan kısa müddette gerçekleşti.” dedi.
Doğurganlık suratının düşmesinde, ekonomik, toplumsal, kültürel ve biyolojik faktörlerin yanı sıra kentleşme, endüstrileşme, eğitim oranlarının yükselmesi, ömür usulünün farklılaşması, kıymetler ve normlarda ortaya çıkan değişim üzere ögelerin tesirli olabileceğini lisana getiren Eryurt, özveri ve fedakarlık üzere aile odaklı pahaların yerini ferdî bedellere bırakmasının sebepler ortasında gösterilebileceğini söz etti.
Eryurt, ülke nüfusunun ne tarafta seyredeceğine yönelik eğilimleri belirleyecek en temel faktörün doğum oranları olduğunu vurgulayarak, “Son istatistiklerde toplam doğurganlık suratı 1,48 çocuk olarak açıklandı ancak büyük kentlerimize bakacak olursak bu sürat İstanbul’da 1,2 çocuğa, Ankara ve İzmir’de ise 1,2’nin altına düştü. Yükseköğrenim sahibi bayanlarda doğum oranı 1,2 çocuğa kadar düşmüş durumda.” diye konuştu.
2050 YILINDA HER 4 BİREYDEN BİRİ 65 YAŞ ÜZERİNDE OLACAK
Kültürel açıdan Türkiye’ye emsal özellikler gösteren ülkelere bakıldığında, Türkiye’nin doğurganlık suratındaki düşme eğiliminin devam edeceği ve 1,2 düzeylerine gelebileceği öngörüsünde bulunan Eryurt, şunları kaydetti:
“Farklı senaryolara nazaran projeksiyon sonuçları paylaşıldı. Ana senaryo olarak söz edilen orta senaryoya nazaran Türkiye’nin toplam nüfus büyüklüğü 93 milyon civarına ulaşıyor. Ondan sonra azalmaya başlıyor. Yaklaşık 70 milyonluk bir nüfusa ulaşılıyor 2100’lü yıllarda. Düşük doğurganlık senaryosu olarak söz edilen senaryoya nazaran ise Türkiye’nin nüfusu 90 milyonu hiç aşmıyor, 2100’de 54 milyonluk bir nüfusa düşüyor. Natürel toplam nüfus büyüklüğündeki bu değişime paralel olarak nüfusun yaş yapısında da değerli bir değişim ortaya çıkıyor. Geçtiğimiz yıllarda Türkiye’de 65 yaş üzeri nüfusun oranı yüzde 10’un üzerine çıkmıştı. Türkiye çok yaşlı ülkeler kategorisinde sınıflandırılmaya başlandı bu değişimle birlikte. Şu an yaklaşık her 10 bireyden birisi 65 yaş üzeri. Projeksiyon sonuçları, 2050’ye geldiğimizde her 4 şahıstan birinin, 2075’e geldiğimizde her 3 şahıstan birinin, 2100’de de her 10 şahıstan 4’ünün 65 yaş üzerinde olacağını gösteriyor.”
“AİLE İÇİNDEKİ ROLLER FARKLILAŞIYOR”
Prof. Dr. Eryurt, doğum oranlarının düşmesinin, aile yapısı üzerinde farklı sonuçlar doğurduğunu, Türkiye’de yaklaşık her 5 haneden birinin tek kişilik hane olduğunu ve tek ebeveynli hane oranının da yüzde 10’u aştığını lisana getirdi.
Tek kişilik hane sayısındaki artış ve ortalama hane halkı büyüklüğündeki azalma eğiliminin devam edeceğini belirten Eryurt, “1950’li yıllarda ortalama hane halkı büyüklüğü 6 kişi idi. 2000’lerin başında bu 4 şahsa düştü, artık 3 şahsa düşmüş durumda. Hane halkı projeksiyonları da tekrar ortalama hane halkı büyüklüğünün biraz daha azalmaya devam edeceği istikametinde. Bu aile tiplerini de, hane halkı tiplerini de etkileyecek bir öge kuşkusuz.” dedi.
10 EVLİLİKTEN 3’ÜNDE BOŞANMA İLE SONUÇLANIYOR
Bu durumun boşanmalarla alakalı olduğunu belirten Eryurt, “Artık o denli bir noktaya geldik ki her yıl 10 evlilik gerçekleşiyorsa 3 de boşanma gerçekleşiyor. Yani 3 evlilik başına 1 boşanma diye de düşünebiliriz. 2020’den beri bu türlü bir tablo karşımıza çıkıyor. Natürel bu tek ebeveynli hanelerin oranında bir artışa yol açıyor, boşanmalardaki artışa paralel olarak bu eğilimin giderek arttığını görüyoruz. Aile içindeki roller farklılaşıyor, farklılaşan roller çatışma doğuruyor. Bu çatışma sonucunda yeni bir rol dağılımı, yeni bir istikrar oluşana kadar bu durumun devam edeceğini öngörebiliriz.” diye konuştu.
Eryurt, birinci evlilik yaşının 30’lu yaşlara kadar yükselmeye başladığı ve birinci doğum yaşının da artış eğilimi gösterdiğini vurgulayarak, doğumların neredeyse yarısının 30 yaş üzerinde gerçekleştiğini söyledi.
Çözüm için bütüncül yaklaşımın benimsenmesi gerektiğine işaret eden Eryurt, “Bir müddettir doğum oranlarını artırmak için birtakım adımlar atılmış durumda. Gençlerin erken yaşta evlenmelerini sağlamak için, evlenme oranlarını artırmak için bir evlilik kredisi uygulaması hayata geçiriliyor. Aslında oldukça bir müddet evvel, evvel zelzele bölgesi için hayata geçirildi bu uygulama. Sonra pilot vilayetlerde devam ettirildi. Artık tüm Türkiye çapına yaygınlaştırılmış durumda. Çocuğun kaçıncı çocuk olduğuna bağlı olarak doğum teşviki uygulaması hayata geçiriliyor. Doğum müsaadesi mühleti evvelden çok kısaydı, artık yaklaşık olarak bir yıla çıkarılıyor. Bu türlü adımlar atılıyor.” sözlerini kullandı.
