BEUN Mühendislik Fakültesi Harita Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, takımı ve proje ortaklarıyla birlikte afetlerde önleyici ikaz ve hasar azaltma faaliyetlerinde kullanılabilecek ‘Sentinel-1’ yazılımını geliştirdi. Yazılımla birlikte heyelan meydana gelmeden yeryüzündeki milimetrik hareketler evvelce saptanıp, erken ikaz sistemi geliştirilebilecek. Ayrıyeten zelzeleyle ilgili önleyici çalışmalar kapsamında fay çizgileri tespit edilebilecek, afet sonrası hasar azaltma ve müşahede yetenekleri artırılabilecek. Kaçak yapılaşmanın da tespiti için kullanılabilecek yazılım, üniversitenin Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) kapsamında maddi dayanak bularak hayata geçirildi. Şu an, üniversitenin internet sunucuları üzerinden çalışan sistem, başka üniversitelerden yer bilimcilerin de kullanımına fiyatsız formda sunulacak.

REKTÖR: VAKİTTEN TASARRUF EDİLMESİNİ SAĞLAYACAK

Geliştirilen sistemin radar uydularından gelen verilen işlenmesinde pek çok zorluğu aştığını söz eden BEUN Rektörü İsmail Hakkı Özölçer, “Tek bir programa indirilmesi ve herkes tarafından, uzman olmayan bireyler tarafından bile kullanılabilmesine imkan sağlayan bir program geliştirdiler. Biz de programa olan inancımızdan ötürü BAP kapsamında üniversitemiz ve daha sonra Türkiye’nin kullanabilmesi için gerekli dayanağı verdik. Yapılan programla, yer hareketlerinin izlenmesi konusunda Türkiye’deki en öndeki üniversitelerden biri olduğumuzu artık söyleyebiliriz. Bu programla zelzele, fay sınırları ve heyelanlar takip edilebilecek. Tahminen heyelanlar daha evvelce kestirim edilebilecek. Zelzelelerle, fay çizgileriyle ilgili detaylı çalışmalar daha rahat yapılabilecek. Vakitten ve pek çok ekstra işten tasarruf edilmesini sağlayan bir program. Ülkemize ve milletimize iyi olsun” dedi.

PROF. DR. KUTOĞLU: RADAR UYDULARININ BİLGİLERİNİ ÇOK AZ BİLİM İNSANI KULLANABİLİYOR

Radar uydularının sağladığı bilgilerin dünyada çok az sayıda bilim insanı tarafından kullanılabildiğini söyleyen Prof. Dr. Kutoğlu, “Bu jeolojik afetlerin ortaya çıkarılması erken ikaz yapılabilmesi, ziyan azaltma çalışmalarının yapılması, etkin fay sınırlarının belirlenmesi, faal heyelanların belirlenmesi üzere çalışmalar günümüzün en ileri teknolojisi radar uyduları ile gerçekleştirilebilmekte. Lakin maalesef bu radar uydularının işlenmesi o kadar kolay bir çalışma değil. Bu gerek ülkemizde gerek dünyada az sayıdaki bilim insanı tarafından gerçekleştirilebiliyor. Bunların işlenmesi son derece zahmetli bir iş ve art planda çok sayıda programın oluşturulması ve kıymetlendirilmesi gerekiyor” diye konuştu.

DÜNYANIN TAMAMI ÇALIŞILABİLİR

Yazılımla birlikte 2014 yılından bu yana radar uydu imajlarının sağladığı bilgilerin alanında uzmanların yapabileceği 16 başka süreçle ortaya çıkaracağı bilgiyi tek bir uygulamayla otomatik olarak değerlendirmeye başladıklarını söz eden Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, “Burada gerçekleştirilen uygulama ile hangi bölgede çalışmak istiyorsanız bu bölge Türkiye ile de hudutlu değil. Ekranda gördüğünüz üzere etkin jeolojisi bulunan dünya üzerindeki tüm bölgeleri Amerika’dan Avrupa’ya, Afrika kıtasına kadar tüm bölgeleri yer bilimcilerimizin çalışması mümkün hale getirdik. Burada çalışacağınız bölgeye belirleyip geometrik olarak seçiyorsunuz ondan sonra hangi tarihler ortasında manzarayı işlemek istiyorsanız onu seçiyorsunuz sonra bir butona basıyorsunuz, yazılım çalışmaya başlıyor. Bu seçtiğiniz bölgenin büyüklüğüne ve vakit aralığına bağlı olarak art planda imgeleri uzay ajansları indiriyor. Bu imgelerin boyutları gigabyte boyutunda. Bunları indirdikten sonra artta otomatik olarak adım adım 16 tane farklı program çalışıyor ve en sonunda seçtiğimiz bölgedeki yer hareketlerine vakit serisi olarak gösterilmesi mümkün oluyor. Yer hareketi olan bölgeyi tespit edebiliyoruz. Harita üzerinde tıkladığımızda rastgele bir bölgedeki, seçtiğimiz vakit aralığındaki hareketleri, vakitle değişen boyutta tespit edebiliyoruz. Böylelikle yer bilimciler, faal heyelanları tespit etme fay çizgilerini tespit etme, hangi faylar meyyit hangi faylar faal bunları belirleme, fayların uzunluğunu ve bu uzunluğa bağlı olarak ortaya çıkartabilecekleri sarsıntının büyüklüğü üzere parametreleri çözmemiz mümkün. Böylelikle de ziyan azaltma çalışmalarını yürütmek mümkün hale geliyor” sözlerini kullandı.

TÜM YER BİLİMCİLERE AÇIK

Yazılımın bu kademede üniversite içerisinden kullanılabileceğini lakin ilerleyen süreçte Rektör Özölçer’in talimatıyla, internet üzerinden kullanıma sunularak geliştirilebileceğini belirten Kutoğlu, şöyle konuştu:

“Ülkemizdeki kurumlar, kuruluşlar tarafından ilgi duyulduğu takdirde daha büyük dayanaklarla bir sunucu ortamı oluşturulursa, yalnızca bu gayeye tahsis edilen sunucular oluşturulduğu takdirde, internet üzerinden de birden fazla kullanıcının yararlanabileceği bir hale dönüştürmemiz mümkün. Yazılım bunun için hazır. Bu mevzularda çalışmak isteyen bir kişinin bu süreçler için son derece uzman olması gerekiyor. Bunun için 16 başka programı tek tek çalıştırması ve gerekli parametrelerini girmesi gerekiyor. Bunun için de büyük bir uzmanlık gerekiyor lakin biz bu süreçlerin tamamını ortadan kaldırdık ve otomatik bir yazılım haline getirdik. Bu prosedürlerle, hangi bölgelerde taban hareketleri var bunları görebiliyorsunuz. Zayıf tabanları görebiliyorsunuz. Fay hareketlerinden etkilenen bölgeleri görebiliyorsunuz. Heyelan başlangıcı varsa bunları evvelden tespit edebiliyorsunuz. Sarsıntılar ya da heyelan meydana geldikten sonra da ortaya çıkan hasarı da tespit etmek mümkün oluyor.”