Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Türkiye’nin birçok vilayetinden gelen Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hadiseleri ve mevt haberleri, kene korkusunu adeta bir paniğe dönüştürdü. Bu dehşet, kimi vakit akıl almaz olaylara da yol açıyor. Manisa’nın Turgutlu ilçesinde yaşanan olay da bunun çarpıcı bir örneği.
120 dönüm tarım toprağı ve ormanın kül olmasına neden olan yangının sebebi, bir yastığın içindeki kene dehşetiydi. Tarım yerinin bitişiğindeki bağ konutunda yaşayan Özcan Taşhan (31), üzerinde kene gördüğü yastığı yakarak bahçeye attığını söyledi. Denetimden çıkan ateş kısa müddette geniş bir alana yayıldı, hem ormanlık alan hem de tarım toprağı büyük ziyan gördü. Yangına neden olduğu belirlenen Taşhan, gözaltına alındıktan sonra adliyeye sevk edildi. Mahkemece tutuklanan Taşhan’ın sözü, olayın absürtlüğünü gözler önüne serdi: “Korktum, yastığı yaktım ve bahçeye attım.” Bu olay, kene dehşetinin önemli boyutlara ulaştığını ve bilgi eksikliğinin nelere mal olabileceğini bir sefer daha gösterdi.
Yaz ayları, tabiat yürüyüşlerinden kamp tertiplerine, pikniklerden açık hava çocuk aktifliklerine kadar pek çok keyifli aktivite sunuyor. Tabiatla iç içe geçirilen bu anlarda keneler, rahatsızlık kaynağı olabilir. Fakat yaz aylarının dehşetli düşü haline gelen kene kaynaklı Kırım-Kongo Kanmalı Ateşi hastalığına karşı uzmanlar, pek çok ihtarda bulunuyor. Kenelerin bedene girmesini engellemenin yanı sıra kenenin bedenden nasıl çıkarılması gerektiğine yönelik bu ikazları dikkate almak epeyce değerli. Kenelerin bedene girmesini engellemek gayesiyle mümkün olduğu kadar bedeni örten giysiler giyin. Beden üzerindeki kenelerin öldürülmemesi yahut patlatılmaması gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, kenenin bir cımbızla, deriye yapıştığı yerden tutulup sağa sola oynatılarak çok yavaş hareketlerle çivi çıkarır üzere çıkarılması gerektiğini belirtiyor.
KENE KONUTUN İÇİNE GELİP GİRMEZ LAKİN…
Üzerinde kene gördüğü yastığı yakıp bahçeye atan Özcan Taşhan, 120 dönümlük tarım toprağı ve ormanın yanı sıra ciğerlerimizi de yaktı. Pekala yakarak ya da çeşitli kimyasallar kullanarak topraktaki keneleri yok etmeye çalışmak ne derece gerçek? Kenelerle çaba de arazi ilaçlaması yapılamayacağını söyleyen Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Temel Göktürk, “Çünkü ilaç o alanda yaşayan tüm canlıları olumsuz tesirler. Fakat konutun etrafında ilaçlama yapılabilir. Evin içine kene gelip girmez. Ya insanın üzerinde yahut evcil hayvan ile konut içine taşınabilir. Gayret de konut etrafına böcek kovucu bitkilerin ekilmesi de yarar sağlar lakin tam bir denetim oluşturmaz” dedi.
EN HOŞ KENE TOPLAYAN KUŞ: KEKLİK
Türkiye’nin pek çok vilayetinde geçen günlerde kınalı keklikler ve sülünler tabiata salındı. Kekliklerin en hoş kene toplayan kuşlar olduğunu anlatan Prof. Dr. Temel Göktürk, “Bulundukları alanlarda bol ölçüde keneyle beslenirler ve doğal bir uğraş oluştururlar. Lakin her yerde yaşayamazlar. İnsan ve yırtıcı hayvan baskısının olduğu yerlerde bulunmazlar. Tehlike gördükleri alanları terk ederler” diyerek keklikler için en büyük baskının bilinçsizce avlanmalar olduğunu lisana getirdi.
“Keneler üzerine yapışacakları konakları kokularından belirliyor. Ağaç ve çalılara tırmanarak altlarından geçen konakların üzerine kendilerini bırakıyorlar. Bazen de otlar üzerinden konaklarının üzerine tırmanıyorlar. Konak bulmada en besbelli özellik kokudur. Bilhassa koyun ve keçilerde öbür hayvanlara göre daha fazla kene bulunur. İnsanların piknik alanları ve tarlalarda otlar ve çalıların, ağaçların altında dolaşması orada daha evvelden bulunan (başka bir hayvan tarafından taşınmış) kenelerin üzerinde gezmelerine neden olabilir. Kene bedende kan emmek için uygun bir yer bulur ve orada ağız kısımlarıyla deriyi deler ve buraya sabitlenir. Kene ısırığı ekseriyetle çabucak hissedilmez. Kenenin ısırırken salgıladığı tükürüğünde bulunan hususlar ağrı ve kaşıntıyı önleyerek ısırığın hissedilmesini mahzurlar. Isırığın hissedilmemesi sebebiyle kene bazen günlerce bedende kalabilir.” – Prof. Dr. Temel Göktürk
HAYVANLARIN BESLENDİĞİ ALANLARA DİKKAT!
Kene ile gayrete bilgilendirmeyle başlanması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Temel Göktürk, “Araziye giderken kesinlikle tedbir alınmalı. Açık renk kıyafetler giyilmeli. Pantolon paçaları çorap içlerine sokulmalı. Mümkünse hayvanların beslendiği yahut gezindiği alanlarda piknik yapmaktan kaçınmalı” ikazında bulundu.
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığına neden olan virüs, kene ısırmasıyla alındığında 1-3 gün, kan/doku teması yoluyla alındığında ise 3-13 gün ortasında belirtilerini göstermeye başlıyor. Hastalık belirtileri ortasında ateş, halsizlik, kas ağrısı, iştahsızlık, bulantı, kusma, ishal bulunuyor. Cilt ve cilt altı kanamaların dışında diş eti kanaması, burun kanaması, mide-bağırsak kanaması, idrar yolu kanamaları, beyin ve batın içi kanamalar da görülebiliyor.
KEKİK, NANE, KARANFİLDEN NEFRET EDİYOR
Her kenenin Kırım Kongo Kanamalı ateşi hastalığını taşımadığına dikkat çeken Prof. Dr. Temel Göktürk, “Piknik yahut seyahat sonrası beden denetimi kesinlikle yapılmalı. Şayet keneye rastlanırsa panik yapmadan en yakın sıhhat kuruluşuna başvurarak kene çıkarılmalı. Bilhassa birinci olarak tarla, bağ, bahçe, orman ve piknik alanları üzere kene istikametinden riskli alanlara giderken bedeni örten giysiler giyilmeli, pantolon paçaları çorapların içerisine sokulmalı. Kenelerin elbise üzerinde rahat görülebilmesi için açık renkli kıyafetler tercih edilmeli. Ayrıyeten kırsal alanlara gidildiğinde bedenin açıkta kalan kısımlarına cilde uygulanabilen böcek kovucu (repellent) ilaçlar sürülebilir. Bu kovucuların kimyasal olmamasına dikkat edilmeli. Toprağa gidildiğinde parfüm ve kokulu kolonya üzere kokular sürülmemeli. Doğal kovucu özelliği olan kekik, nane, karanfil yağından hazırlanan bir losyon el ve ayak bileklerine ve de ense kısmına sürülebilir” diyerek kelamlarını noktaladı.
