Bursa’da 2 gün arka arda yaşanan 3.9, 4.2 ve 4.3 büyüklüğündeki zelzeleler, dikkatleri bir sefer daha kentin en riskli bölgelerinden biri olan Gemlik’e çevirdi. Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın tam da bu bölgeden geçtiği gerçeği, sık sık bilim insanlarının ikazlarına husus olurken, yer yapısı ve yerleşim durumu nedeniyle Gemlik her zelzele sonrası yine tartışılıyor. Sarsıntıların akabinde “Gemlik taşınacak mı?” sorusu tekrar gündeme geldi. Biz de bu soruların peşinden giderek Gemlik’e gittik. Vatandaşlarla görüştük, belediye başkanı ile konuştuk, yerinde inceledik. Gemlik Belediye Başkanı Şükrü Deviren risk haritasını, yapı stokunu ve kentsel dönüşüm planlarını anlattı. Deviren, “Gemlik taşınmayacak fakat yoğunluk azaltılarak, yere uygun bir kent modeli kurulacak. Gemlik’in tamamını taşımak gerçekçi bir yaklaşım değil” diyor.
Sıvılaşmaya uygun
Gemlik’in merkezi 320 hektarlık bir ova üzerine kurulu, yer büsbütün alüvyon. Uludağ Üniversitesi tahlillerine nazaran, sıvılaşma riski çok yüksek. Başkan Deviren, “Bu yer üzerine hangi teknikle yapılırsa yapılsın, yüksek katlı binalar devrilme riski taşır. Sorun bina değil, altındaki toprak. Bu yüzden birtakım yapılar yine yapılmak zorunda” diyor. Gemlik’te 20 bin binanın yaklaşık yarısı ruhsatsız. Bu yapılar, mühendislik hizmeti almamış, kontrolsüz ve büyük kısmı imar affıyla yasal hâle gelmiş. Lider Deviren, “Bu meskenlerde yaşayan 60 bin kişi risk altında” diyor. Deviren, 10 bin binanın teknik olarak kontrolsüz ve riskli olduğu vurgularken “Bu beşerler resmen can güvenliği olmadan yaşıyor. Bilhassa kıyı bölgesindeki yapılar çok eski, yer açısından da sorunlu” diye konuştu.
700 bine çıkıyor
Resmî nüfusu 130 bin olan Gemlik, yaz aylarında Kurşunlu’dan Narlı’ya uzanan kıyı şeridiyle 700 bin kişilik süreksiz nüfusa konut sahipliği yapıyor. Belediye, mümkün bir sarsıntıda köprülerin yıkılması durumunda ilçeye yardım ulaştırılamayabileceğini söylüyor. Eski Gemlik olarak bilinen 23,5 hektarlık riskli bölgede kentsel dönüşüm planı hazırlandı. Uygulama için TOKİ, Büyükşehir Belediyesi ve Bakanlık takviyesi gerekiyor. Yamaç bölgesinde belirlenen 2500 hektarlık alana, birinci etapta 3 ila 5 bin konut yapılması planlanıyor. Deviren, “Bu alandaki yapıların yüzde 68’i sarsıntıya riskli. Hazırlıklarımızı tamamladık, artık uygulama zamanı” diyor.
2500 hektarlık alan
Kent merkezindeki yapı yoğunluğunu azaltmak için yeni yerleşim alanlarına gereksinim olduğunu belirten Deviren, yamaç bölgesinde 2.500 hektarlık bir rezerv alan belirlendiğini açıkladı. Bu alanın gelecekteki konut muhtaçlığını karşılaması bekleniyor. Deviren, “TOKİ’nin süratli konut üretim kapasitesi burada devreye girecek. Birinci etapta 3 bin ila 5 bin konut inşa ederek riskli bölgelerdeki vatandaşlarımızı buraya taşıyacağız” tabirlerini kullandı. Deviren, kimi binaların karot testiyle inceleneceğini, şayet çürük raporu çıkarsa binanın yıkılacağını belirterek , “Eğer bina çürükse, yıkmak zorundayız. İstek olmadan da bu dönüşüm yapılır. Zira öteki dermanımız yok” dedi.
HALK NE DÜŞÜNÜYOR?
‘Bu yaşta korku kaldırılmıyor’
Büyük ve Küçük Kumla mahallelerinde yapıların birden fazla 1999 Marmara Depremi’nden evvel inşa edilmiş. Bu binalar, yeni zelzele yönetmeliklerine uygun değil. Ayrıyeten bölgede imar planı da yok. Mahalle halkı, “Yıllardır dönüşüm deniyor lakin hiçbir adım atılmadı” diyerek reaksiyonlu…
Gülsüm Adıyaman (71), Küçük Kumla’da kalıcı olarak yaşayanlardan. “Bu yaştan sonra bu türlü bir kaygıyı kaldırmak kolay değil” diyen Adıyaman, “Her an bir şey olacakmış üzere hissediyoruz. Ne binalara inancımız var ne geleceğe. Dönüşüm olur mu bilmem ancak bizim ömrümüz yetmez üzere geliyor” diyor.
Hikmet Kabaklı (57), 35 yıldır Küçük Kumla’da bir kafe işletiyor. Kabaklı, şunları diyor: “Yıllardır Gemlik’in taşınacağı konuşuluyor, hiçbir somut adım atılmadı. Ne bir kentsel dönüşüm oldu, ne de taşınmayla ilgili bir hazırlık. Riskin farkındayız lakin biz yıllardır buradayız. İşimiz, ekmeğimiz burada. Diğer nereye gideceğiz? Hayatımızı burada kurduk. Elimizden bir şey gelmiyor.”
Naci Çakır (90), “Ömrümüz burada geçti. Artık bu sarsıntılar insanı korkutuyor. Ne yapılacak, kim ilgilenecek, bilmiyoruz. Herkes bir şey söylüyor lakin ortada hiçbir şey yok. Bir gün büyük bir sarsıntı olursa, o vakit mı akıllar başa gelecek?” diye soruyor.
Ersin Karataş (45), “Yıllardır taşınacak deniyor ancak bir şey olduğu yok. Bu belirsizlik insanı yoruyor. Konutların birçok 99 öncesi yapılmış. Ayakta duran da bahta duruyor” diyor.
‘Eylem görmek istiyoruz’
Asuman Çankaya (52), 17 yıldır burada yaşadığını belirtip, “Gemlik taşınacak diyorlar lakin biz nereye gideceğiz? Öbür yerimiz yok” diyor. Emin Parmaksızoğlu (61) aynı şeyi söylüyor: “Kimse bir şey denetlemiyor. Hazırlık yok. Bir felaket yaşarsak herkes sorumluluktan kaçacak.”
Hüseyin Tiryaki (88), bölgenin geçmişine dair değerli bilgiler veriyor: “Doğma büyüme buralıyım. Bu köy evvelden daima ormandı. Vakitle gelip kıyıya binalar diktiler. Sonradan çok fazla ruhsatsız yapı yapıldı.”
Mahalle muhtarı Ali Kuzu da 40 yıldır Büyük Kumla’da yaşadığını belirtiyor. Yaz nüfusunun giderek arttığını söyleyen Kuzu, şunları aktardı:
“Nüfus 1200 yaz aylarında nüfus 4000’e kadar çıkıyor. Bursa’dan gelen çok, etraf vilayetlerden gelenler de var. En çok da yurt dışından gelen gu rbetçiler geliyor. Ancak ruhsatsız yapı çok fazla. Karacaali ve Narlı bölgelerinde de imar planı bulunmuyor. Bu nedenle kentsel dönüşümle ilgili rastgele bir proje yok.”
63 yaşındaki Necmiye Güzel, “Almanya’da yaşıyoruz, yazın buraya geliyoruz. İkinci meskenimiz fakat zelzelelerde büyük endişe yaşadık. Konutumuz sağlam mı bilemiyoruz, endişeliyiz” diye konuştu.
